Beschikbare toetsen

Overwegingen bij kiezen van een toets

Er zijn veel toetsen op de markt. Vooral voor taal en rekenen in het primair onderwijs. Maar ook voor voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs wordt veel aangeboden. Hoe moet je in dat aanbod een goede keuze maken?

Overwegingen bij aanschaf gaan over:

  • Past de toets bij de doelstellingen?
  • Past de toets bij het gegeven onderwijs?
  • Wat levert de toets op?
  • Hoe staat het met de kwaliteit van de toets?
  • Is de toets makkelijk in te passen, te organiseren?
  • Hoe ziet de toets er uit?
  • Wat zijn de kosten van aanschaf en gebruik?

We geven enkele tips voor die keuze en noemen de belangrijkste aanbieders.

Bovendien komen er in lesmethoden veel toetsen voor. Zijn die wel geschikt voor het onderwijs dat is gegeven? Ook dat moet men kunnen beoordelen. Wat onderscheidt een toets van een oefening?

In onze workshop: Alles over toetsen komen alle belangrijke elementen aan de orde die bij een keuze voor een toets of toetssysteem van belang zijn.

Uiteraard is deze informatie ook van belang bij het gebruik van verplichte toetsen en examens.

Om een toets in het onderwijs te kunnen gebruiken als goed en objectief meetinstrument moet die aan een aantal kwaliteitseisen voldoen. Die eisen gaan over:

  • Relevantie
  • Moeilijkheid
  • Objectiviteit
  • Efficiëntie (of bruikbaarheid).
  • Validiteit
  • Betrouwbaarheid
  • Transparantie
  • Normering

Onderwijstoetsen kunnen in Nederland voorgelegd worden aan de COTAN, een commissie van de NIP, die deze eisen heeft vertaald in een beoordelingskader. Het instrument krijgt dan een kwalificatie die aangeeft of de toets aan de gestelde eisen voldoet. De uitkomsten van deze beoordeling die van belang zijn voor onderwijstoetsen zijn ook terug te vinden op www.toetswijzer.nl.

De Inspectie van het Onderwijs accepteert alleen door de COTAN goedgekeurde instrumenten voor het vaststellen van basisopbrengsten (leerlingprestaties) in haar kwaliteitsonderzoek van scholen. Ook het RCEC heeft een beoordelingssysteem voor toetsen.

Speciaal voor de door de overheid verplicht gestelde toetsen in het PO is er sinds 2015 een Expertgroep Toetsen PO ingesteld, die toeziet op de kwaliteit van de eindtoetsen en de volgtoetsen.

Toetsaanbieders

Op dit moment zijn de volgende toetsaanbieders actief:

Toets- en exameninstituten Bureau ICE
Cito
IVIO
Uitgevers Boom
Deviant
Edu’Actief
Malmberg
Thieme Meulenhoff
Noordhoff
Zwijssen
Onderwijs Advies Organisaties 678 OnderwijsAdvisering
A-Vision
CED groep
Andere bedrijven AMN
Ambrasoft
dia.toetsen
Muiswerk
Oefenweb

Zie verder de geannoteerde lijst.

Primair onderwijs

In het po is er wetgeving die het gebruik van een leerlingvolgsysteem en een eindtoets verplicht stelt. Maar op welke wijze men dat invult is een keuze van de school. Als school had men in 2017  en 2018 voor de eindtoets de keuze uit 6 aanbieders:

  • De Centrale Eindtoets van de CvTE (Cito)
  • De IEP van Bureau ICE
  • Route 8 van A-Vision
  • De CESAN Eindtoets
  • Dia-eindtoets
  • AMN Eindtoets

Welke mogelijkheden er in 2019 zullen zijn is nog niet bekend, maar meerdere aanbieders zijn bezig met de ontwikkeling. Zie de website van de rijksoverheid hierover.

Voor het leerlingvolgsysteem zijn er op dit moment slechts twee serieuze mogelijkheden:

  • Het Volgsysteem voor Primair onderwijs van Cito (ook bekend als het LOVS)
  • Het systeem van Uitgeverij Boom met schoolvaardigheidstoetsen (voorheen ook DLE-toetsen)

Ook dia.toetsen is bezig met de ontwikkeling van een volledig volgsysteem. Er zijn op dit moment alleen toetsen voor begrijpend lezen en woordenschat voor de leerjaren 6, 7 en 8.

Volgsystemen PO bestaan uit toetsen voor rekenen-wiskunde en taal, waarbij het laatste vaak meerdere onderdelen kent: begrijpend lezen, technisch lezen, woordenschat, spelling en taalverzorging. Soms komt daar sociaal-emotionele ontwikkeling bij en Engels.

Advies nodig van een onafhankelijke adviseur? Neem contact op met Testadvisor©.

Voortgezet onderwijs

In het VO wordt in de onderbouw gewerkt naar de determinatie toe en vervolgens zijn er de landelijke examens waar men zich op richt. In beide gevallen heeft men sterke gegevens nodig waarop voortgangsbeslissingen kunnen worden gebaseerd. Docenten maken in het VO veel vaker zelf toetsen dan in het PO. Ook zijn er vaker afspraken over gebruik van toetsen en schoolexamens. Er is een PTA waarin is vastgelegd hoe vaak men toetsen en schoolexamens afneemt richting eindexamens. Oude examenopgaven vanaf 2003 zijn te vinden op www.examenblad.nl, door te zoeken op jaar, schooltype en vak. Ook het bijbehorende correctievoorschrift en de omzettingstabel zijn daar te vinden.

Rekenen en taal hebben een speciale positie. Daarvoor moeten de referentieniveaus gehaald worden die zijn vastgelegd in de wet. Er is een verplichte centrale rekentoets, die digitaal wordt afgenomen onder regie van de CvTE.  Jaarlijks worden nieuwe voorbeeldtoetsen rekenen gepubliceerd op Examenblad.nl. Daarnaast zijn er voorbeeldtoetsen beschikbaar op de online oefenomgeving van Facet het online afnamesysteem: oefenen.facet.nl. Verder is men bezig met de ontwikkeling van de diagnostische tussentijdse toets (DTT): een toets om van te leren. Leerlingen maken de DTT aan het eind van de onderbouw in het voortgezet onderwijs. De DTT laat zien wat leerlingen nodig hebben om vooruit te gaan in de vakken Nederlands, Engels en wiskunde.

Ook toetsaanbieders baseren hun toetsen op de referentieniveaus.

Er zijn voor VO ook enkele volgsystemen voor taal, rekenen-wiskunde en Engels in de onderbouw: aanbieders zijn op dit moment alleen Cito en dia.toetsen.

Wel zijn er aanbieders van ‘losse’ toetsen op allerlei gebied (dus geen ‘volgtoetsen’).

Middelbaar beroepsonderwijs

Voor het mbo zijn er uiteraard examens, ook centrale, de zgn. COE’s. Net als voor het VO zijn er ook referentieniveaus voor taal en rekenen, die getoetst moeten worden. Daar zijn landelijke toetsen voor. Deze worden door de CvTE aangeboden. Oude toetsen voor Rekenen en taal vanaf 2011 voor de referentieniveaus 2F en 3F zijn gepubliceerd en ook staan er voorbeeldtoetsen voor het lopende schooljaar. Voor rekenen zijn ook de varianten 2A, 2ER, 2AER en 3ER beschikbaar. Bovendien is het  examen Engels niveau B1 en B2 gepubliceerd. Ook deze voorbeelden kan men beschouwen als gratis toetsen.

Aanbieders die zich (ook) op het mbo richten zijn ICE en AMN.

Kenmerkend voor mbo zijn de vele afzonderlijke trajecten voor allerlei beroepen. Met name praktische vaardigheden en competenties moeten worden getoetst. Een groot deel moet door de docent zelf worden geconstrueerd. Daar kan Testadvisor bij behulpzaam zijn met de Workshop: Maak zelf een toets.

Geannoteerde lijst van toetsaanbieders

Advies bij de keuze van een toets of toetssysteem

Zie ook onze Workshops Alles over toetsen of Maak zelf een toets

Belangrijke links

www.toetswijzer.nl

www.examenblad.nl

www.hetcvte.nl

www.taalenrekenen.nl

Advies