Toetsen voor burgerschap op de basisschool

vuurwerk
Groepje steekt vuurwerk af

Burgerschapsonderwijs was onlangs in het nieuws. Minister Bussemaker kwam voor een onbegrijpelijk lesje burgerschap op het ROC Mondriaan in Den Haag. Er werd een nieuwe burgerschapsagenda geïntroduceerd en blijkens het verslag werden kritische interrupties daarbij niet gewaardeerd (aldus Toine Heijmans in de Volkskrant[1]).

Toch wel gek, want dat is wat velen verstaan onder lessen burgerschap: kritisch en democratisch leren denken en handelen. Discussiëren, leren luisteren naar elkaar, argumenten uitwisselen, vooroordelen bestrijden, elkaar met respect bejegenen, daar gaat het toch om?

Wat is burgerschap eigenlijk en wat moet je ermee als basisschool?

Basisscholen zijn sinds 2006 verplicht aandacht te besteden aan ‘actief burgerschap en sociale integratie’. In de toelichting op de wet wordt actief burgerschap omschreven als “bereidheid en het vermogen om deel uit te maken van de gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren”. Helaas een weinig concrete beschrijving, want een leerling die op Lampegietersavond in Veenendaal na een kinderoptocht met vuurwerk gaat gooien[2] neemt ook deel aan de samenleving en levert een actieve bijdrage, maar dat wordt vast niet bedoeld met die wet.

Kan goed burgerschapsonderwijs dat voorkomen?

Onder sociale integratie wordt in dezelfde toelichting verstaan ‘deelname van burgers aan de samenleving in de vorm van sociale participatie, deelname aan de maatschappij en haar instituties en bekendheid met en betrokkenheid bij de uitingen van de Nederlandse cultuur’.

Alsof een leerling dat allemaal al niet doet door gewoon naar school te gaan….

van Alphen
Hiëronymus van Alphen

En dat de school niet alleen dient voor de kennisvergaring, maar ook als taak heeft kinderen op te voeden tot deugdzame burgers speelt al sinds Hieronymus van Alphen (1577-1660).[3]

Maar zodra het specifiek wordt (om welke uitingen van de Nederlandse cultuur gaat het hier eigenlijk?) is het antwoord aan de scholen zelf. Die vullen dat dan ook zeer gevarieerd in.

Met de vraag wat het vak burgerschap nu precies inhoud heeft PPON ook geworsteld. In 2009 is een peilingsonderzoek gedaan naar enkele aspecten van burgerschap, nl. de cognitieve kant en het aspect van reflectie. Die keuze is gebaseerd op een gedegen analyse van het begrip, terug te vinden in de domeinbeschrijving die als basis voor het onderzoek heeft gediend (Zie Balans 46). Een nog steeds zeer lezenswaardig stuk en nog steeds als pdf te downloaden.

Uiteraard heeft het begrip sinds een toename van de instroom van nieuwe Nederlanders sinds de 80-jaren en de politieke discussie daarover een andere lading gekregen. We hebben het in dit bericht echter niet over de inburgering van nieuwe Nederlanders. Tenzij die als kind nog op de basisschool zitten.

In peilingsonderzoek  (PPON) hebben we gekeken wat leerlingen opsteken van het burgerschapsonderwijs. Dat onderzoek is al weer van 2009, maar sindsdien is er nog geen nieuwe peiling geweest[4]. Er zijn destijds instrumenten ontwikkeld die nog steeds interessant zijn om in te zetten in het onderwijs:

  • een kennistoets, bestaande uit drie subtoetsen: sociaal-cultureel, politiek en economisch burgerschap;
  • en set opdrachten voor de vaardigheid oordelen en argumenteren, te evalueren vanuit een aantal zakelijke en sociale oriëntatiekaders.

De kennistoetsen zijn nu op de site van Testadvisor.nl gezet en zijn dus beschikbaar voor gebruik op school. Het gebruik ervan wordt op de website toegelicht.

Het gaat uitsluitend om meerkeuzevragen, zoals voorbeeld:

Discriminatie

Discriminatie op grond van ras, geloof of nationaliteit is in Nederland gelukkig verboden. Toch hoor je op straat wel eens opmerkingen die discriminerend zijn.

Welke opmerking is discriminerend?

A   “De meeste Turken zijn islamiet, maar er zijn ook Turkse christenen.”

B   “Marokkanen hebben vaak mooie zwarte krullen.”

C   “Veel buitenlanders die in Nederland wonen zijn werkloos.”

D   “Veel buitenlanders komen hier om van onze belastingcenten te leven.”

 Bovendien is in 2011 door PPON nog een peiling Sociale competenties uitgevoerd. Daarin zijn ook Burgerschapsvaardigheden en -attituden gemeten door middel van vragenlijsten bij leerlingen in groep 8. Negen aspecten van burgerschapscompetenties zijn onderzocht: vijf attituden en vier vaardigheden. Interessant is het gegeven dat achtstegroepers hun eigen burgerschapsvaardigheden relatief hoog bleken in te schatten, evenals hun vaardigheden in democratisch handelen (Balans 48, Cito, 2012)[5]. Zo bezien valt het met het burgerschapstekort bij kinderen op de basisschool dus nogal mee, ondanks de signalering van anderen dat er hier een probleem zou liggen (zie bijv. Verhoeven, 2012).

Het blijft interessant om de leerlingen in de bovenbouw eens een toets voor te leggen op het gebied van Burgerschap. Wat weten ze bijvoorbeeld van discriminatie, de ramadan, christelijke feestdagen, stakingen of immigratie? Bespreking van de vragen en de toets-uitkomsten kunnen een goede start zijn voor een discussie en aanknopingspunten bieden voor leuke nieuwe projecten.

De toetsen zijn beschikbaar en de uitkomsten kunnen worden vergeleken met de landelijke verdeling.

Zie hier de toetsen op www.Testadvisor.nl

Toegegeven, kennis is maar één aspect, maar niet onbelangrijk in een wereld waarin alternatieve feiten een steeds grotere stem krijgen….

 

[1] Volkskrant 19-9-2017: https://www.volkskrant.nl/opinie/een-onbegrijpelijk-lesje-burgerschap-aan-het-roc-mondriaan~a4517260/

 [2] https://nl.wikipedia.org/wiki/Lampegietersavond

[3] Los, E.(2012). De canon van het onderwijs. Boom, Amsterdam.

http://www.onderwijserfgoed.nl/content/jacob-cats-en-hieronymus-van-alphen-0

[4] Balans Actief burgerschap en sociale integratie. (2011) PPON-reeks nummer 45. Cito, Arnhem.

[5] Balans van de sociale opbrengsten in het basisonderwijs. ( 2012) PPON-reeks nummer 48. Cito, Arnhem.

[6] Verhoeven, s. (2012) De school als oefenplaats voor democratie (diss).Universiteit van Utrecht.

Balansen uit de PPON-reeks zijn te downloaden via:

http://www.cito.nl/onderzoek%20en%20wetenschap/deelname_nat_onderzoek/ppon/balansen_rapporten

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.